جبر و مقابله. [ ج َ رُ م ُ ب َ / ب ِ ل َ / ل ِ ] ( ترکیب عطفی ، اِ مرکب ) علمی است از فنون حساب که دانسته میشود بآن بسیاری از مجهولات عددیه بزیادت کردن و کم کردن اعداد در مبادی مطلوب ، چه جبر در اصطلاح این علم بمعنی زیاده کردن است و مقابله بمعنی کم کردن و ساقط کردن. ( غیاث اللغات ) ( آنندراج ). علمی است که در آن مقادیر را بعوض ارقام بواسطه حروف بیان میکنند و غرض از آن ایجاد و تعمیم حل مسائلی است ک...
دانشنامه آزاد فارسی
رساله ای در ریاضیات، به عربی، نوشتۀ عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری (۴۳۹ـ۵۲۶ق). در این رساله، خیام برای نخستین بار به تحقیق منظم علمی در معادلات درجۀ اول، دوم و سوم پرداخته و آن ها را طبقه بندی و از راه هندسه و غالباً ناقص حل کرده است. رسالۀ جبر در ۱۷۴۲ در لیدنِ هلند کشف شد، ولی مورد توجه قرار نگرفت تا آن که فرانتس وُپکه۱ (۱۸۲۶ـ۱۸۶۴) متن این رساله را با ترجمۀ فرانسوی و حواشی در ۱۸۵۱ به چاپ رساند که م...
فرهنگ فارسی
مهمترین کتاب ریاضی خیام است . وپکه آنرا بزبان فرانسوی ترجمه کرده و مقدمه ای در تاریخ علم ریاضی در اسلام بر آن نوشته با متن عربی کتاب بچاپ رسانده است .
دانشنامه عمومی
رساله فی البراهین علی مسائل الجبر و المقابله نام رساله ای است از عمر خیام. خیام در این رساله که به امام سید ابی طاهر، فقیه سرشناس عصر خود تقدیم می کند به موضوع معادلات درجه سه پرداخته، و رابطه میان ریاضیات و ویژگی انتزاعی هندسه اقلیدسی را نشان داده است. او کارهای خوارزمی را در باب معادلات درجه دوم تا اندازه ای پیش برد، بدین ترتیب که با استفاده از نقاط تقاطع قطع های مخروطی همه اصناف معادلات درجه سو...
