ادیب الممالک

شمارهٔ ۱۱۱ - چکامه

قالب:‌ نامشخصنوشتار:‌ نثر - نظم

وزن:‌ نامشخص

روز یکشنبه دویم ماه ربیع الثانی سال یکهزار و سیصد و هشت بود که خدایگانم با همراهان چون جناب اجل ساعدالملک و نواب والانصرة الدوله و خانبابا خان قاجار و دیگران که هم بشمار بزرگان میرفتند در ارومی بخانه امیرالامرای آن سامان بمهمان آمدند و آن مرد کسی است که در نزد شاهنشاه اسلامیان پناه خلدالله ملکه و دولته آبروئی فراوان دارد و روزگار جوانی را در سایه درخت دولت بپیری رسانیده و بنام و لقب ویرا آقاخان امیر تومان خواندندی و در این روز میزبانی بسزا کرده چندان خوان خورش بیاراست که آنهمه بخوردند و هنوز بسا خوانهای بزرگ که همچنان برجای مانده بود پس از آنکه خوردنی برداشتند خدایگان ایده الله تعالی ببازی شطرنج پرداخت و من در گوشه بسرودن این ابیات مشغول شدم و مسوده آن را در آن حضرت برخواندم تا دوستانم برشکفتند و دشمنانم بشگیفتند. و آن این است

هزار باغ بدیدم من و هزار چمنکز آن گشایش و نزهت نیافت خاطر منبسی بگشتم خاک ری و دیار عراقنیارمید دلم کو رمیده بد ز وطنغریب بودن من در وطن شگفت نه زانکغریب تر ز من آمد شعیب در مدینغریب باشد آری به لجه در لؤلؤغریب باشد آری به بیشه در چندنوطن نخواستم ایدر که در وطن ز دلمسخن نبود کسی را مگر بوهم و به ظنسرود شعر ز طبعم بخواستند آنانکه در دبستان ناخوانده ابجد و کلمنسفر گزیدم ناچار از آن دیار که بودچنین مسافرت ار ماندی چنان احسنشنیده بودم کرمانشهان بخلد بودمشابه از چمن سبز و چشمه روشنشدم بدان سو و نگشود خاطرم که جهانبچشم تنگدلان شد چو چشمه سوزناز آن سپس بصفهان شدم کز آن سامانصفای جان طلبم یافتم هلاکت تنبدارالایمان رفتم مگر شوم آنجابکوی حضرت معصومه از قضا ایمنچهار سال از آن تربت خجسته پاکشنیدم آن نفسی را که مصطفی ز یمنسپس برخصت آن بانوی حریم وجودبطوف کوی رضا بر کمر زدم دامندر آستان همایون آن امام مبیندلم گرفت قرار و تنم گزید سکنز کیمیای خداوند کارگاه وجودمرا فریشته شد طبع همچو اهریمنچو سال و اندی ماندم در آن خجسته مکانقضا تنم را بنمود دور از آن مامنز ملک طوسم افکند در ممالک روسسپهر کژ حرکات و زمانه ریمنشدم بخطه باورد و از بصر ماوردهمی فشاندم بر یاد آن حکیم ز منحکیم انوری آن شاعر ابیوردیکه دستیار هنر بود و اوستاد سخنفلک ندارد دیگر چنان حکیم بیادنه هیچ بیند چون او یکی بدانش وفنخراب شد همه باورد و آن حکیم بزرگز تن گسسته شدش روح و شد بدیده و سنکنون بخیره بود نام شهر عشق آبادکه عشق را نبود هیچ ره در آن مسکنکنام غولانستی و جای عفریتانمقام دیوانستی و کاخ اهریمندوباره زین جازی شهر بادکوبه شدمچو نقش سکه نشستم به سکه آهنشبانه روزی در کشتی اندر آسودمدلم چو کشتی بر روی آب کرده وطنهمی بدیدم در بادکوبه از کم و بیشنشان دولت پیشینیان بسرو علنفسوس خوردم ازیرا که دست دشمن دینز خسروان کهن دیدم آن بنای کهنکه را شکیب و توان تا بچشم خود بیندگرفته جایگه دوستان، صف دشمنبجای گوهر، سنگ و بجای شکر، زهربجای بلبل زاع و بجای کبک زغنهمی تو گوئی بر طاق کعبه بار دگرنهاده پیکر عزی و لات و جبت و وثنکجا که جامع اسلام گورخانه شدیمرا چو گور شدی خانه، دل چو بیت حزنبجای بانگ اذان و ترانه تهلیلهمی شنیدم آوای خاچ با ارغنبجای آنکه درون مساجد از صلحاصف جماعت بینم زده چو عقد پرنبدیدمی بکنایس درون کشیشان رابفرق برنس و افکنده خاچ در گردنز بسکه بیختم از مژه گوهر اندر خاکز بسکه ریختم از دیده اشک بر دامنکریم بار خدا لطف کرد بر دل زارخدای عزوجل رحم کرد بر دل منز بادکوبه رساندم بساحت تبریزهمی تو گوئی بیرون ز چاه شد بیژنمگر زمانه همی خواست رنجهای مرادهد ز دست خداوند کار پاداشنوزیر افخم با همت بزرگ منشامیر اعظم با صولت هژبر افکنسنان رمح بلندش نگاهبان ظفرصریر کلک بدیعش خدایگان سخنهم اوست تالی لقمان و ثانی یحییز بیشی خرد و هم ز پاکی دامناگر ببودی لقمان امین دولت و دینوگر ببودی یحیی معین شرع و سننخلاصه چون سوی تبریز آمدم رستمهم از عقود مهالک هم از قیود محنرسید بار دگر روزم از پی شب تاردمید صبح دگر آفتابم از روزنخدایگان فرشته فر هریمن کشز گردن دل پرمحنتم گشود رسننمود نازل بر من سکینه رحمتبگوش جانم برخواند بانگ لاتحزنهمان تلطف دیدم من از امیر نظامکه دید از علی مرتضی اویس قرننماند آرزوئی در دلم مگر بدو روزز فضل خویش روا کرد و شد دلم روشنچو التفات خداوند را چنین دیدمفرا کشیدم از کبر بر زمین دامنبر آن شدم که ببازوی جهد راست کنمخمیده قامت این آسمان پیر کهنسبک شمرد ترازوی چرخ سنگ مرااز آن بسنگ شکستم سر کلوخ افکنخدایگان سفری ساز کرد و خواست رهیدر آن رکاب ز گردون همی کند توسناز آن سپس که لگدکوب همچو سبزه بدمشدم سرافراز از همتش چو شاخ سمنعنان عزمش بر سرکشی ملک کشیدکه ملک شد چمن و خواجه همچو سرو چمنبگشت ساحت ساوجبلاغ و در آن بومیکی دو روز بگسترد از کرم دامنبگوش مدعیان داد گوشمال سخطبسمع ملتجیان از امید راند سخنبباغ چاکر دولت ازو دمید شجربقلب دشمن ملت از او رسید شجنسپس بسوی ارومی عنان همت تاختکه کشوری است به از ساحت ختا و ختنبمرغزارش پیوسته دست فروردینبریده از چمنش پنجه دی و بهمنز لاله بیخته بر فرش عنبرین گوهرز سبزه ریخته بر سطح زمردین لادنیکی معاینه چون تخت خسرو پرویزیکی علانیه چون زلف بانوی ارمنهوای گاه خزانش بدیع تر ز ربیعصفای برگ رزانش علاوه تر ز سمنبرهنه بید چو ترکی بدستش اندر تیغگسسته سبزه چو کردی به پیکرش جوشنبگرد جوی درش سبزه ها دمیده ز نوبسان مورچه لنگ در میان لگنز انگبین و لبن نهرها نگر گر زانکبود بخلد یکی نهر از انگبین و لبنکنار دریا گلها چو آن نقوش زرینبگرد جدول و آیات مصحف ذوالمنخیام اردو در آن چمن بعینه بودنجوم ثابته بر سطح طارم روشندو خیمه بود هویدا در این خیام که چرخنموده سجده برایشان چو در بهار شمنیکی چو مهر بلند و یکی چو بدر منیریکی بعقل مکان و یکی بجان مسکنیکی بساط همایون حضرت اقدسولی عهد ملک آسمان فضل و مننملک مظفر دین شه که تف هیبت ویکند چو دریا کوهی بود گر از آهندوم خجسته و فرخنده خر گهی که در آنخدایگان اجل بر فراشته گردنخلاصه چون با رومی مکان گزید امیرمبارک آمد فالش در آن طلال و دمنشدند خوشدل ازین مکرمت چه شیخ و چه شابشدند خرم ازین عاطفت چه مرد و چه زننخست چاکر دیرین دولت جاویدامیر تومان آن نامدار شیر اوژنسپهر مجد و مکارم جهان عقل و هنرکه چرخ خوانده بر احسان وجود وی احسنکسیکه از اثر تیغ کژ و نیزه راستدهد بقامت این چرخ کوژپشت شکنکجا که عرصه گردان و گردنان باشدکسی چو او نفرازد بمردمی گردنبسنگ جودش چون خاک تیره زر عیاربخاک کویش چون سنگریزه در عدنبعقل و بینش و فکرت هم اوست جد و پدربفضل و دانش و حکمت هم اوست صهر و ختناگر چه از رخ او دوست شادمان لیکنز جان خصم برآرد مهابتش شیونز بسکه تنها جان یافتند از دم ویتو گوئی او همه جان است و دیگران همه تنبه پیشباز خداوندم آمد از ره دوربه شکر و نعت و ثنایش گشود باب سخنپی حصول مزیت نمود استدعاکه محفلش کند از خاکپای خود گلشنخدایگان اجل عرض میر تومان راهمپذیرفت از فضل خود بوجه حسنچو آفتاب بگردون درون خرگه ویبراند میر مهین از ره کرم توسنامیر تومان چون از جمال میر اجلبدید خانه اقبال خویش را روشنبخوان چرخ بچربید خوان همت ویکه یافت کاسه اش از چشمه فلک روغنز خلد مائده آورد بر حواریونو یا برامت موسی ز چرخ سلوی و منخدایگان من ای آفتاب فتح و ظفرکه واقفی تو بهر راز و آگه از هر فنبطوع رای تو طفل خیال پروردهبمهر روی تو شبهای قدر آبستنامیر را ز کمند تو نیست میل خلاصغریب را بحضور تو نیست یاد وطناگر عروس توان گفت ملک گیتی راخجسته تیغ درخشان تو است خشتامنهمان توانی کردن بدفع خصم ملککه کرده با سپه قادسیه بوالمحجنبداده من نفزائی که در ترازوی توهزار خروار آید سبکتر از یک منبروزگار سزد منشی رسائل توعمید ملک بود یا نظام ملک حسنبصدر با وزارت تو شمع انجمنیدگر وزیران پروانها به پیرامنتو نیکنامی و دانشوری و پخته کلامنه چون دگر وزرا، شوخ چشم و خام سخنبساکسان که بداندیش جان خلق بدنددهان بستند اینک فسانه شان بدهنچنانکه بر حسنک روزگار رفت و بماندبزشت نامی بوسهل خواجه زوزنتو بر خلاف کسان کز برهنه جامه برندبرهنگان را پوشی ز لطف پیراهنگشوده مهر تو اندر زمانه پای فرجبریده قهر تو در روزگار دست فتنهمیشه باش چو گل شاد و سرخ رو که رهیبصد زبانت سرآید مدیحه چون سوسن

ادیب الممالک

شمارهٔ ۱۱۱ - چکامه

نظرات