توسعه نامتوازن و مرکب (به انگلیسی: Uneven and combined development) یا توسعهٔ نابرابر و مرکب، یک مفهوم مارکسیستی است که برای توضیح مجموع پویایی های تاریخ بشری استفاده می شود. این مفهوم در اصل توسط انقلابی اهل روسیه، لئون تروتسکی در آغاز سدهٔ بیستم و در زمانی استفاده شد که او مشغول تحلیل آیندهٔ احتمالی رژیم تزاری در روسیه، و امکانات توسعه ای بود که در رابطه با اقتصاد و تمدن امپراتوری روسیه وجود داش...
