نظریۀ مِرتون (Merton thesis)نظریه ای برپایۀ این عقیده که توسعۀ علوم، تحت تأثیر شدید نیروهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بوده است؛ گسترش عقیدۀ ماکس وبر در مورد وجود ارتباطی قوی بین مذهب پروتستان و ظهور سرمایه داری. این نظریه را رابرت مرتون، جامعه شناس امریکایی، مطرح کرده بود. مرتون، در کتاب علم، فنّاوری و جامعه در انگلستان قرن هفدهم (۱۹۳۸)، ادعا می کرد که در عصری که پژوهش علمی هدفی مستقل تلقی نمی شود...